Ana Sayfa›
›

Tüketici Mahkemesi Hangi Davalara Bakar?

Tüketici mahkemesinin görevi

Tüketici Mahkemesi Hangi Davalara Bakar?

Tüketici mahkemesi, 6502 sayılı Kanun m.73 uyarınca tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklara bakar. Dava tüketicinin yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir ve tüketicilerce açılan davalar harçtan muaftır. Parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda önce hakem heyetine başvurulur.

Yazıyı okumak yerine hemen avukatı ara

Tüketici mahkemesi, tüketici işlemlerinden ve tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan uyuşmazlıklara bakan özel görevli mahkemedir. Görev alanı geniştir ancak her uyuşmazlık doğrudan bu mahkemeye taşınamaz. Belirli tutarın altındaki talepler önce hakem heyetine, kalanlar ise arabulucuya yönlendirilir. Aşağıda görev sınırı, başvuru sırası ve tanınan kolaylıklar ele alınmıştır.

Tüketici mahkemesi konusunda avukata sor

Tüketici Mahkemesi Hangi Davalara Bakar

Görev 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.73 hükmünde düzenlenir. Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara ilişkin davalarda bu mahkeme görevlidir. Ölçüt, işlemin tüketici işlemi olup olmadığıdır. Tüketici işlemi, kişinin ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket ettiği işlemdir. Karşı tarafın ticari veya mesleki amaçla hareket etmesi aranır. Bu iki koşul birlikte gerçekleşmezse görev başka mahkemededir. Kapsam yalnız satım sözleşmeleriyle sınırlı değildir. Hizmet alımları, banka kredileri, abonelik sözleşmeleri ve paket turlar da bu kapsamdadır. Tüketici mahkemesi bu geniş alanda görevlidir.

Görev Kuralı Kamu Düzenindendir

Görev itirazı taraflarca ileri sürülmese de mahkeme kendiliğinden inceler. Yanlış mahkemede açılan dava görevsizlikle sonuçlanır. Bu durum zaman kaybı doğurur. Sözleşmeye konan görev kayıtları sonuç doğurmaz. Taraflar anlaşarak görevli mahkemeyi değiştiremez. Tüketici mahkemesi görevi bu nedenle baştan doğru belirlenir. Nitelendirme sözleşme ve fatura üzerinden yapılır. Alımın amacı belirleyicidir.

Ticari Amaçla Alım Yapılmışsa

Alım ticari veya mesleki amaçla yapılmış olabilir. Bu hâlde tüketici sıfatı doğmaz. Uyuşmazlık asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemesinde görülür. Aracın veya cihazın işletmede kullanılması bu değerlendirmede önemlidir. Fatura üzerindeki unvan ve vergi kaydı incelenir. Karma kullanım hâllerinde ağırlıklı amaç araştırılır.

Yetkili Mahkeme

Kanun tüketiciye ek bir seçenek tanır. Türk Ticaret Kanunundaki genel yetki kurallarının yanında, tüketici davaları tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki mahkemede de açılabilir. Bu kural m.73/5 hükmünde yer alır. Seçenek yalnız tüketici lehinedir. Davacı bu iki yerden birini tercih edebilir. Tüketici mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar. Sözleşmeye konan yetki kayıtları tüketici aleyhine sonuç doğurmaz. Bu kayıtlar haksız şart denetimine tabi tutulur.

Tüketici mahkemesi başvuru sürecinin aşamaları

Harç Muafiyeti

Kanun önemli bir kolaylık getirir. Tüketici mahkemeleri nezdinde Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından açılan davalar Harçlar Kanununda düzenlenen harçlardan muaftır. Bu muafiyet m.73/2 hükmünde düzenlenmiştir. Muafiyet yalnız harçları kapsar. Gider avansı ve bilirkişi ücreti ayrıca yatırılır. Tüketici mahkemesi dosyalarında bu ayrım baştan bilinmelidir. Muafiyet davalı tarafa uygulanmaz. Ticari taraf kendi harçlarından sorumludur.

Yargılama Usulü

Kanun usulü de belirler. Tüketici mahkemelerinde görülecek davalar Hukuk Muhakemeleri Kanununun Altıncı Kısım hükümlerine göre yürütülür. Bu, basit yargılama usulüdür. Basit usulde süreler kısadır. Dilekçe teatisi iki dilekçeyle sınırlıdır. Delillerin dilekçelerle birlikte sunulması beklenir. Bu nedenle hazırlık dava açılmadan tamamlanır. Sonradan delil sunma imkânı dardır.

Kimler Taraf Olabilir

Davacı çoğu dosyada tüketicidir. Alımı yapan kişi talepte bulunur. Sıfat, sözleşmeden okunur. Satıcı ve sağlayıcı davalı olur. Üretici ve ithalatçı da bazı taleplerde davalı gösterilir. Ayıplı malda bu kişiler birlikte sorumlu tutulabilir. Kredi veren de taraf olabilir. Bağlı kredi ilişkisi varsa banka davaya dâhil edilir. Tüketici mahkemesi bu hâlde birden çok davalıyı birlikte inceler.

Birden Çok Davalı

Talep hepsine birden yöneltilebilir. Sorumluluk türü her biri için ayrı yazılır. Böylece hüküm net kurulur. Yanlış davalı seçimi dosyayı uzatır. Sıfat itirazı ilk oturumda gelir. Bu nedenle taraflar baştan doğrulanır. Ticaret sicili kayıtları bu tespitte kullanılır. Unvan ve adres güncel alınır.

Küçükler Adına Dava

Alım küçük adına yapılmış olabilir. Bu hâlde yasal temsilci dava açar. Temsil yetkisi dilekçede gösterilir. Bazı işlemlerde mahkeme izni aranabilir. Bu durum önceden araştırılır. Tüketici mahkemesi bu eksikliği ilk incelemede sorar.

Hakem Heyeti Sınırı

Her uyuşmazlık doğrudan mahkemeye getirilemez. Kanun m.68 bir parasal eşik kurar. Bu eşiğin altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetlerine başvuru zorunludur. Eşiğin üstündeki uyuşmazlıklarda ise hakem heyetine başvuru yapılamaz. Bu talepler doğrudan yargı yoluna taşınır. Tüketici mahkemesi bu ikinci grupta devreye girer. Sınır sabit değildir. Parasal sınırlar her takvim yılı başından itibaren geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bu nedenle güncel tutar her yıl ayrıca sorulur.

Artışın Hesabı

Kanun artış yöntemini de gösterir. Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranı esas alınır. Artışların hesabında bin Türk Lirasının küsuru dikkate alınmaz. Bu düzenleme nedeniyle metinlerde rakam vermek yanıltıcı olur. Başvuru öncesinde ilgili yılın tutarı doğrulanır. Tüketici mahkemesi ile hakem heyeti arasındaki sınır bu tutarla çizilir.

Başvuru Yeri

Hakem heyetine başvuru yeri de tüketiciye seçenek sunar. Başvurular, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki heyete yapılabilir. Bu kural m.68/3 hükmündedir. Heyetin bulunmadığı yerlerde başvuru ilçe kaymakamlığına yapılabilir. Bu başvurular yetkili heyete iletilir. Düzenleme 24/3/2022 tarihli 7392 sayılı Kanunla eklenmiştir.

Hakem Heyeti Kararına İtiraz

Heyet kararı kesin değildir. Karara karşı itiraz yolu açıktır. İtiraz, tüketici mahkemesine yöneltilir. İtiraz süresi kararın tebliğinden itibaren işler. Süre kaçırılırsa karar kesinleşir. Bu nedenle tebliğ tarihi kayıt altına alınır. İtiraz üzerine verilen karar kesindir. Tüketici mahkemesi bu incelemede dosya üzerinden değerlendirme yapabilir. Duruşma açılması zorunlu değildir.

İcra Aşaması

Heyet kararı kesinleştiğinde icraya konabilir. Karar ilam niteliğinde belge sayılır. Takip, icra dairesi aracılığıyla başlatılır. Borçlu karara itiraz etmemişse takip yürür. Ödeme yapılmazsa haciz aşamasına geçilir. Bu süreç genel icra hükümlerine tabidir. Takip masrafları ayrıca istenir. Faiz de takip talebine yazılır.

Yanlış Mercie Başvurunun Sonucu

Sınırın altındaki talep doğrudan mahkemeye getirilirse dava reddedilir. Ret gerekçesi dava şartı eksikliğidir. Ardından heyete başvurulur. Sınırın üstündeki talep heyete götürülürse başvuru reddedilir. Bu hâlde dava yolu izlenir. Tüketici mahkemesi bu ikinci hâlde doğru mercidir.

Arabuluculuk Dava Şartı

Kanun 2020 yılında yeni bir aşama eklemiştir. Türk Ticaret Kanunundaki düzenlemeye benzer biçimde, m.73/A hükmü dava şartı arabuluculuk getirmiştir. Hüküm 22/7/2020 tarihli 7251 sayılı Kanunla eklenmiştir. Kural açıktır. Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu aşama atlanırsa dava usulden reddedilir. Şart her uyuşmazlıkta uygulanmaz. Kanun beş istisna saymıştır. Tüketici mahkemesi önüne gelen dosyalarda bu liste kontrol edilir.

Kapsam Dışında Kalan Uyuşmazlıklar

Birinci istisna hakem heyetinin görevi kapsamındaki uyuşmazlıklardır. İkincisi hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlardır. Üçüncüsü Kanunun 73 üncü maddesinin altıncı fıkrasında belirtilen davalardır. Dördüncü istisna Kanunun 74 üncü maddesinde belirtilen davalardır. Beşincisi ise tüketici işlemi mahiyetinde olan ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklardır. Bu son bent gayrimenkul dosyalarında önem taşır. Liste sınırlıdır ve genişletilmez. Ayrıntı için tüketici davalarında arabuluculuk içeriğimiz incelenebilir.

Arabuluculuk Ücreti

Kanun tüketici lehine bir düzenleme daha içerir. Taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması ya da tarafların anlaşması veya anlaşamaması hâlinde tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Bu düzenleme başvuru önündeki mali engeli kaldırır. Tüketici mahkemesi öncesindeki aşama böylece işler hâle gelir. Ücretin kapsamı yönetmelikle belirlenir. Ayrıca Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun 18/A maddesinin onbirinci fıkrası tüketici aleyhine uygulanmaz.

Dava Açılırken Dikkat Edilecekler

İlk konu talep sonucudur. Kalemler ayrı ayrı gösterilir. Bedel iadesi, tazminat ve faiz talebi ayrı yazılır. İkinci konu delillerin dilekçeyle sunulmasıdır. Basit yargılama usulü sonradan delil sunmayı sınırlar. Bu nedenle belgeler baştan toplanır. Üçüncü konu arabuluculuk son tutanağıdır. Şart kapsamındaki uyuşmazlıklarda tutanak dilekçeye eklenir. Tüketici mahkemesi bu belgeyi ilk incelemede arar.

Belirsiz Alacak Tercihi

Zarar tutarı baştan bilinemeyebilir. Bu hâlde belirsiz alacak davası açılabilir. Koşulların bulunup bulunmadığı önceden değerlendirilir. Uygun değilse kısmi dava yolu tercih edilir. Rapor sonrasında talep ıslahla artırılır. Bu tercih harç ve zamanaşımı sonuçları doğurur.

Faiz Talebi

Faiz dilekçede açıkça istenir. Başlangıç tarihi temerrüt veya dava tarihi olabilir. İhtarname çekilmişse temerrüt o tarihte doğar. Faiz türü de gösterilir. Talep edilmeyen faize hükmedilmez. Bu nedenle talep sonucu dikkatle yazılır. İhtarname örneği dosyaya eklenir. Tebliğ belgesi de sunulur.

Duruşma Süreci Nasıl İşler

Dilekçe teatisi kısadır. Dava dilekçesi ve cevap sunulur. Basit usulde ikinci dilekçe sınırlıdır. Ardından ön inceleme yapılır. Uyuşmazlık konuları belirlenir. Taraflar sulhe teşvik edilir. Tahkikat aşamasında deliller incelenir. Bilirkişi gerekirse görevlendirilir. Tüketici mahkemesi bu aşamada rapor alır.

Bilirkişi İncelemesi

Rapor teknik konularda istenir. Ayıbın varlığı bu yolla saptanır. Hesap kalemleri de raporda gösterilir. Rapor taraflara tebliğ edilir. İtiraz süresinde yapılır. Ek rapor talep edilebilir. Gider avansı yatırılmazsa inceleme yapılmaz. Bu nedenle avans takip edilir.

Tanık ve Yazışma Delilleri

Tanık bazı dosyalarda dinlenir. Satış görüşmesi buna örnektir. Beyanlar belgeyle desteklenir. Mesajlaşma kayıtları da sunulur. Verilen sözler bu kayıtlarda görünür. Tüketici mahkemesi bu delilleri birlikte değerlendirir. Ses kaydı kullanımı ayrıca tartışılır. Hukuka uygunluk denetimi yapılır. Karşı tarafın bilgisi bu değerlendirmede önem taşır.

Toplu Davalar ve Örgütler

Kanun bireysel talebin ötesine geçer. Tüketici örgütleri ile ilgili kamu kurum ve kuruluşları da dava açabilir. Bu davaların kapsamı m.73/6 hükmünde gösterilmiştir. Bu tür davalar arabuluculuk şartından muaftır. Amaç, genel nitelikli uygulamaların denetlenmesidir. Tüketici mahkemesi bu davalarda da görevlidir. Örgüt üst kuruluşlarınca açılan davalarda ayrı bir kolaylık öngörülmüştür. Bilirkişi ücreti ve davanın davacı aleyhine sonuçlanması hâlinde vekâlet ücreti Bakanlıkça karşılanır.

Davanın Davalı Aleyhine Sonuçlanması

Kanun bu ihtimali de düzenler. Bilirkişi ücreti, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre davalıdan tahsil olunur. Tahsil edilen tutar bütçeye gelir kaydedilir. Bu mekanizma kamu kaynağının korunmasını sağlar. Uygulama üst kuruluş davalarıyla sınırlıdır. Bireysel dosyalarda bu kural işlemez.

Haksız Şart Denetimi

Sözleşmedeki tek yanlı düzenlemeler ayrıca denetlenir. Tüketiciyle müzakere edilmeden konulan ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde dengesizlik yaratan şartlar geçersiz sayılır. Bu denetim resen yapılabilir. Yetki kayıtları ve cezai şartlar bu incelemenin konusudur. Tüketici mahkemesi bu denetimi kendiliğinden yürütür. Müzakere edildiği iddiası satıcıya aittir. İspat yükü bu noktada karşı taraftadır.

Sık Karşılaşılan Yanlış Bilgiler

İlk yanlış, her tüketici sorununun doğrudan dava konusu yapılabileceği düşüncesidir. Parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda önce hakem heyetine gidilir. İkinci yanlış, harç muafiyetinin tüm masrafları kapsadığı sanısıdır. Muafiyet harçlarla sınırlıdır; gider avansı ve bilirkişi ücreti ayrıca ödenir. Üçüncü yanlış, arabuluculuğun her dosyada gerektiği düşüncesidir. Kanun beş istisna saymıştır ve tüketici mahkemesi bu listeyi uygular.

Diğer Yanlışlar

Bir başka yanlış, sözleşmedeki yetki kaydının bağlayıcı olduğu sanısıdır. Tüketici, kendi yerleşim yeri mahkemesinde de dava açabilir. Son yanlış, ticari amaçlı alımların da bu kapsamda olduğu düşüncesidir. Tüketici sıfatı, ticari veya mesleki olmayan amaç koşuluna bağlıdır.

Süreç Planlaması

İlk adım nitelendirmedir. İşlemin tüketici işlemi olup olmadığı belirlenir. Fatura ve sözleşme bu tespitte kullanılır. İkinci adım merci seçimidir. Güncel parasal sınır sorulur ve hakem heyeti ile mahkeme arasında tercih yapılır. Tüketici mahkemesi seçilirse arabuluculuk şartı kontrol edilir. Üçüncü adım kaynak doğrulamasıdır. Kanun metnine Mevzuat Bilgi Sistemi, kararlara Yargıtay Karar Arama, dosya bilgilerine UYAP Vatandaş Portalı üzerinden ulaşılır.

Sık Görülen Dosya Türleri

Ayıplı mal ve hizmet dosyaları ilk sırada yer alır. Konu için ayıplı hizmet içeriğimiz incelenebilir. İkinci el araç alımları da yoğun bir başlıktır. Bu dosyalarda ayıp ihbarı öne çıkar. Ayrıntı için araba galerilerinin hukuki sorumluluğu içeriğimize bakılabilir.

Karar Sonrası

Karara karşı istinaf yolu açık olabilir. Süre, kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Parasal sınıra bağlı kesinlik kuralları ayrıca değerlendirilir. Karar kesinleştiğinde icra takibi başlatılır. Vekâlet ücreti ve yargılama gideri de bu takibe dâhil edilir. Takip, borçlunun yerleşim yerinde açılabilir. İcra dosyası ayrıca izlenir.

Tazminat Hukuku Konusunda Avukat Desteği

Tazminat hukuku bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez. Tazminat hukuku hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilir veya iletişim sayfasındaki numaradan görüşme planlayabilirsiniz. Yapılacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre şekillenir.

Tüketici mahkemesi dosyaları için Nil Hukuk ile iletişime geçin
HUKUKİ DESTEK
ÖN BİLGİ AL

Dosyanız için hızlı bir ön değerlendirme.


    Bilgileriniz KVKK kapsamında ön değerlendirme amacıyla işlenir.

    BU YAZIYI PAYLAŞ

    Aynı alanda daha fazlası

    Tüm makaleler →
    Hemen AraWhatsApp