Ana Sayfa›
›

Terekenin Tespiti Davası Nedir?

terekenin tespiti

Terekenin Tespiti Davası Nedir?

Talep, mirasbırakanın yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılır ve tereke mallarının resmen yazılmasını sağlar. Mirasçılardan veya ilgililerden birinin ölüm tarihinden itibaren bir ay içindeki istemi defter tutulmasını gerektiren sebeplerden biridir. İşlem hasımsızdır ve mülkiyet uyuşmazlıklarını çözmez.

Yazıyı okumak yerine hemen avukatı ara

Terekenin tespiti davası, mirasbırakanın geride bıraktığı mal ve hakların resmen yazılmasını sağlayan bir koruma önlemidir. Terekenin tespiti davası sulh hukuk mahkemesine açılır. Terekenin tespiti davası ile malların korunması ve hak sahiplerine geçmesi güvence altına alınır. Aşağıda başvuru koşulları, izlenen usul ve sonuçları ele alınmıştır.

Terekenin tespiti konusunda avukata sor

Terekenin Tespiti Neden İstenir

İhtiyaç çoğu zaman bilgi eksikliğinden doğar. Mirasçılar, mirasbırakanın malvarlığını tam olarak bilmeyebilir. Banka hesapları, taşınmazlar ve borçlar bu yolla resmen kayda geçer. İkinci sebep koruma ihtiyacıdır. Malların elden çıkarılması riski bulunan dosyalarda önlem alınması gerekir. Yazım işlemi bu riski azaltır. Üçüncü sebep ret kararına hazırlıktır. Borç yükü bilinmeden mirasın kabulü ağır sonuç doğurabilir. Envanterin çıkarılması bu kararı sağlıklı hâle getirir.

Kimler Talepte Bulunabilir

Talep hakkı geniş bir çevreye tanınmıştır. Mirasçılar bu hakkı doğrudan kullanır. Vasiyet alacaklıları ve ilgili sayılan kişiler de başvurabilir. Alacaklıların konumu ayrı değerlendirilir. Tereke alacaklısı, hakkını korumak için mahkemeye başvurabilir. Terekenin tespiti talebinde menfaatin ortaya konması beklenir. Vasi ve kayyım da başvurabilir. Korunmaya muhtaç mirasçı adına işlem yapılır.

Koruma Önlemlerinin Genel Çerçevesi

Terekenin tespiti talebinin dayanağı Türk Medeni Kanunu m.589 hükmüdür. Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya resen gerekli bütün önlemleri alır. Amaç, tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesinin sağlanmasıdır. Kanun önlemleri örnekleyerek sayar. Terekede bulunan mal ve hakların yazımı bunlardan biridir. Mühürleme, resmen yönetim ve vasiyetnamelerin açılması da aynı kapsamdadır. Giderler konusunda özel bir kural vardır. Önlem giderleri, ileride terekeden alınmak üzere başvuran kişi tarafından karşılanır. Hâkimin resen karar verdiği hâllerde gider Devlet tarafından karşılanır.

Ölüm Başka Yerde Gerçekleşmişse

Kanun bu ihtimali ayrıca düzenler. Mirasbırakan yerleşim yerinden başka bir yerde ölmüşse o yerin sulh hâkimi devreye girer. Ölüm, gecikmeksizin yerleşim yeri sulh hâkimine bildirilir. Ölüm yerindeki mallar için de önlem alınır. Hâkim gerekli tedbirleri aldıktan sonra dosyayı ve varsa vasiyetnameyi yerleşim yeri sulh hâkimine gönderir. Böylece dosya tek merkezde toplanır.

Talep Dilekçesinde Yer Alacaklar

Dilekçe belirli unsurları taşır. Mirasbırakanın kimliği ve ölüm tarihi yazılır. Başvuranın mirasçılık sıfatı ve dayanağı belirtilir. Bilinen mallar ayrıca gösterilir. Taşınmaz bilgisi, banka adı ve araç plakası varsa eklenir. Terekenin tespiti araştırması bu bilgiler üzerinden genişletilir. Talep sonucu açık yazılır. Yazım, mühürleme veya yönetim taleplerinden hangilerinin istendiği belirtilir.

Defter Tutulmasını Gerektiren Hâller

Terekenin tespiti bakımından Türk Medeni Kanunu m.590 üç sebep sayar. Mirasçılar arasında vesayet altına alınmış veya alınması gereken kimse varsa hâkim defter tutulmasına karar verir. Bu hâl korunmaya muhtaç kişileri gözetir. İkinci sebep mirasçının bulunamamasıdır. Mirasçılardan biri uzun süreden beri bulunamıyorsa ve temsilcisi de yoksa defter tutulur. Böylece hakları korunmuş olur. Üçüncü sebep talebe dayanır. Mirasçılardan veya ilgililerden biri, ölüm tarihinden başlayarak bir ay içinde istemde bulunursa hâkim karar verir. Defter tutma işlemi gecikmeksizin tamamlanır.

Bir Aylık Sürenin Önemi

Süre kısa ve kesindir. Talep hakkı ölüm tarihinden itibaren bir ay içinde kullanılır. Sürenin geçmesi hâlinde bu sebebe dayanılamaz. Diğer iki sebep bakımından süre aranmaz. Vesayet ve bulunamama hâllerinde hâkim resen karar verebilir. Bu nedenle her dosyada dayanak ayrıca belirlenir.

Mühürleme Önlemi

Yazımın ardından ek bir tedbir gündeme gelebilir. Türk Medeni Kanunu m.591 uyarınca yazımı yapılan tereke mallarından gerekenler mühürlenir. Mühürlenmeyen mallar için uygun koruma önlemi alınır. Mühür altına alma yazımdan önce de yapılabilir. Böylece acele hâllerde koruma sağlanır. Kanun birlikte yaşayanları gözetir. Mirasbırakanla birlikte oturanların ihtiyaçları için gerekli eşya tutanakla tespit edilir ve güvenilir kişi olarak kendilerine bırakılır. Taşınmazların oturmaları için zorunlu olan bölümleri mühürlemenin dışında tutulur.

Terekenin Resmen Yönetilmesi

Terekenin tespiti ile yetinilmeyip yönetimin mahkemece üstlenildiği hâller de vardır. Türk Medeni Kanunu m.592 dört hâl sayar. Mirasçılardan birinin uzun süredir bulunamaması ve temsilci bırakmaması bunlardan biridir. İkinci hâl mirasçılık sıfatının belirsizliğidir. Hak sahibi olduğunu ileri sürenlerden hiçbiri sıfatını yeterince ispatlayamazsa yönetim kararı verilir. Bir mirasçı bulunup bulunmadığı şüpheliyse de aynı sonuç doğar. Üçüncü hâl mirasçıların tamamının bilinmemesidir. Dördüncü hâl ise kanunda özel olarak öngörülen durumlardır.

Yönetimin Kime Verileceği

Kanun bir öncelik sırası kurar. Mirasbırakan terekenin tamamı üzerinde yetkili bir vasiyeti yerine getirme görevlisi atamışsa yönetim ona verilir. Önemli bir engel bulunmaması gerekir. Velayet veya vesayet altındaki mirasbırakan için ayrı bir kural vardır. Bir sakınca yoksa veli veya vasi yönetimle görevlendirilir. Görevlendirilen kişiye istemi hâlinde terekeden karşılanmak üzere uygun bir ücret ödenir.

Terekenin tespiti sürecinde izlenen sıra

Yönetimin Sona Ermesi

Resmen yönetim geçici bir düzendir. Mirasçılık durumu netleştiğinde yönetim sona erer. Mahkeme, yöneticinin hesap vermesine karar verir. Hesap raporu ilgililere tebliğ edilir. İtiraz eden mirasçı bu rapora karşı beyanda bulunabilir. Terekenin tespiti sırasında toplanan kayıtlar bu denetimde kullanılır.

Resmî Defter Tutmadan Farkı

İki işlem sıkça karıştırılır. Terekenin tespiti bir koruma önlemidir ve malların yazımını sağlar. Resmî defter tutma ise sorumluluğu sınırlandıran ayrı bir kurumdur. Dayanak da farklıdır. Türk Medeni Kanunu m.619 uyarınca mirası reddetmeye hakkı olan her mirasçı terekenin resmî defterinin tutulmasını isteyebilir. Talep, mirasın reddine ilişkin usule uyularak bir ay içinde sulh hâkiminden istenir.

Talebin etkisi geniştir. Mirasçılardan birinin defter tutma istemi diğerleri hakkında da etkili olur. Böylece tüm mirasçılar aynı usulden yararlanır. Mirasın reddi süresiyle bağlantı bu noktada kurulur.

Resmî Defterin Düzenlenmesi

Terekenin tespiti sonucunda düzenlenecek defter sulh mahkemesi tarafından hazırlanır. Türk Medeni Kanunu m.620 uyarınca deftere terekeye ait aktif ve pasifler takdir edilen değerleriyle yazılır. Böylece malvarlığının net görünümü ortaya çıkar. Yazım yalnız mallarla sınırlı değildir. Borçlar da aynı titizlikle kayda geçer. Bu ayrım, mirasçının vereceği kararı doğrudan etkiler.

Bilgi Verme Yükümlülüğü

Kanun geniş bir yükümlülük getirir. Mirasbırakanın malî durumu hakkında bilgi sahibi olan herkes, sulh mahkemesince istenen bilgiyi vermekle yükümlüdür. Yükümlülük mirasçılarla sınırlı değildir. Aykırılığın yaptırımı vardır. Haklı bir sebep olmaksızın bilgi vermeyenler tazminle yükümlü olur. Yanlış ya da eksik bilgi verenler için de aynı sorumluluk öngörülmüştür. Zarar görenler açıkça sayılmıştır. Tazmin yükümlülüğü mirasçılara, vasiyet alacaklılarına veya üçüncü kişilere karşı doğar.

Yurt Dışındaki Malvarlığı

Mirasbırakanın yurt dışında malı bulunabilir. Türk mahkemesinin kararı doğrudan o ülkede uygulanmaz. Bu nedenle ilgili ülkede ayrı bir işlem yürütülür. Yine de bilgi toplama yönünden fayda vardır. Terekenin tespiti dosyasında yurt dışı kayıtlarına ilişkin beyanlar da yer alır. Bu beyanlar sonraki paylaşımda kullanılır.

İlan Yoluyla Çağrı

Terekenin tespiti usulünün bir aşaması Türk Medeni Kanunu m.621 hükmünde düzenlenir. Sulh mahkemesi, mirasbırakanın alacaklıları ile borçlularını çağırır. Çağrı, bir ay arayla iki defa yapılacak ilan yoluyla gerçekleştirilir. Çağrının kapsamı geniştir. Kefalet sebebiyle alacaklı ve borçlu olanlar da kapsama girer. İlanda, bildirimde bulunmamanın sonuçları hakkında alacaklıların dikkati çekilir. Süre kanunda gösterilmiştir. Bildirim süresi ikinci ilandan başlayarak en az bir aydır. Resmî kayıtlardan veya mirasbırakanın belgelerinden varlığı anlaşılan alacak ve borçlar deftere doğrudan geçirilir.

Sürecin Ne Kadar Sürdüğü

Süre dosyanın kapsamına göre değişir. Az sayıda mal bulunan dosyalarda işlem daha kısa sürer. Çok sayıda kurum kaydının istendiği dosyalarda süre uzar. İlan aşaması kanunla belirlenmiştir. İki ilan arasında bir ay bulunur ve bildirim süresi ikinci ilandan sonra en az bir aydır. Terekenin tespiti bakımından bu takvim asgari çerçeveyi çizer. Kesin bir süre öngörmek doğru olmaz. Mahkemenin iş yükü ve kurum yanıtları takvimi etkiler.

Defterin Sona Ermesi ve İnceleme

Süreç ilanla belirlenen sürenin dolmasıyla tamamlanır. Türk Medeni Kanunu m.623 uyarınca defterin tutulması bu tarihte sona erer. Defter, bu tarihten başlayarak tanınacak en az bir aylık süre içinde ilgililerce incelenebilir. Giderler kural olarak terekeden ödenir. Tereke giderleri karşılayamazsa defter tutulmasını isteyen mirasçılardan alınır. Bu nedenle talep öncesinde tereke durumu değerlendirilir. Defter tutma süresince yönetim sınırlıdır. Yalnız zorunlu yönetim işleri yapılabilir. Bu süre içinde zamanaşımı işlemez ve acele hâller dışında dava açılamaz.

Şirket Payı ve İşletme

Tereke içinde şirket payı bulunabilir. Payın değeri ve ortaklık durumu ayrıca araştırılır. Ticaret sicili kayıtları bu araştırmanın temel kaynağıdır. İşletmenin faaliyeti sürüyorsa yönetim sorunu doğar. Terekenin tespiti kararı, işletmenin durumunun kayda geçmesini sağlar. Yönetim için ayrıca temsilci atanması istenebilir.

Mirasçıların Beyanı

İnceleme süresinin bitimiyle yeni bir aşama başlar. Türk Medeni Kanunu m.626 uyarınca her mirasçı bir ay içinde beyanda bulunmaya çağrılır. Koşullar gerektirirse mahkeme ek süre verebilir. Beyan seçenekleri kanunda sayılmıştır. Mirasçı, mirası reddettiğini veya resmî tasfiye istediğini beyan edebilir. Deftere göre kabul ya da kayıtsız şartsız kabul da mümkündür. Sessiz kalmanın bir sonucu vardır. Süresi içinde beyanda bulunmayan mirasçı, mirası tutulan deftere göre kabul etmiş sayılır. Bu kural mirasçılar için önemli bir güvence oluşturur.

Kayıp Belgeler ve Bilinmeyen Hesaplar

Uygulamada en zor kısım bilinmeyen varlıklardır. Mahkeme müzekkereleri bu boşluğu büyük ölçüde kapatır. Bankalar ve kurumlar kayıt bildirimiyle yükümlüdür. Kiralık kasa bulunması hâlinde ayrı bir usul izlenir. Kasa mahkeme huzurunda açılır ve tutanak düzenlenir. İçerik terekenin tespiti dosyasına kaydedilir. Sonradan yeni bir varlık ortaya çıkabilir. Bu hâlde ek tespit talebinde bulunulur.

Deftere Göre Kabulün Sonuçları

Sonuç Türk Medeni Kanunu m.628 hükmünde düzenlenir. Resmî deftere göre kabul edilen miras, mirasçıya sadece deftere yazılmış borçlarla geçer. Mirasın geçmesi, mirasın açıldığı tarihten başlayarak hüküm ifade eder. Sorumluluk kapsamı da belirlenmiştir. Mirasçı, deftere yazılmış borçlardan hem tereke malları hem kendi malvarlığıyla sorumlu olur. Bu nedenle defterin doğru tutulması önem taşır. Yazdırmayan alacaklılar için sonuç farklıdır. Alacaklarını süresi içinde yazdırmayan alacaklılara karşı mirasçı kendi kişisel mallarıyla sorumlu tutulmaz.

Talebin Sağladığı Koruma

Bu düzen borç riskini öngörülebilir hâle getirir. Mirasçı, üstleneceği yükü kabul öncesinde görür. Böylece bilinmeyen borçlarla karşılaşma ihtimali azalır. Koruma yalnız usule uyulduğunda doğar. Süreler kaçırıldığında genel kurallar uygulanır. Miras payı hesabı da bu çerçevede yapılır.

Başvuru ve Yargılama Pratiği

Terekenin tespiti talebi sulh hukuk mahkemesine yapılır. Yetkili mahkeme, mirasbırakanın yerleşim yerindeki mahkemedir. Dilekçede ölüm tarihi ve mirasçılık sıfatı belirtilir. Dilekçeye belge eklenir. Mirasçılık belgesi, nüfus kayıt örneği ve varsa tapu bilgileri sunulur. Bilinen banka ve kurum bilgileri de yazılır. Mahkeme kurumlara müzekkere yazar. Tapu, banka ve trafik kayıtları bu yolla toplanır. Dosya bilgilerine UYAP Vatandaş Portalı üzerinden bakılabilir.

Tespitin Hukuki Niteliği

Terekenin tespiti bir hasımsız işlemdir. Karar, mülkiyet uyuşmazlıklarını çözmez. Malın kime ait olduğu tartışması ayrı bir davanın konusudur. Bu ayrım pratikte önem taşır. Yazıma alınan bir mal üzerinde üçüncü kişinin hakkı bulunabilir. İstihkak iddiaları ayrıca değerlendirilir. Tespit kararı sonraki davalar için zemin oluşturur. Paylaşım aşamasında miras taksim sözleşmesi bu envanter üzerinden hazırlanır.

Süreçte Sık Yapılan Hatalar

İlk hata bir aylık talep süresinin kaçırılmasıdır. İkinci hata eksik bilgi verilmesidir. Bilinen hesap ve taşınmazların dilekçede gösterilmemesi araştırmayı zayıflatır. Üçüncü hata beyan aşamasının atlanmasıdır. Çağrıya rağmen beyanda bulunulmaması, mirasın deftere göre kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurur. Kanun metnine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşılabilir. Yargı kararları için Yargıtay Karar Arama kullanılabilir.

Miras Hukuku Konusunda Avukat Desteği

Miras hukuku bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez. Miras hukuku hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilir veya iletişim sayfasındaki numaradan görüşme planlayabilirsiniz. Yapılacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre şekillenir.

Terekenin tespiti için Nil Hukuk ile iletişime geçin
SSS

Sık Sorulan Sorular

Terekenin tespiti hangi mahkemeden istenir?

Mirasbırakanın yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesinden istenir. Ölüm başka bir yerde gerçekleşmişse o yerin sulh hâkimi gerekli önlemleri alarak dosyayı yerleşim yeri hâkimine gönderir.

Defter tutulması hangi hâllerde zorunludur?

Mirasçılar arasında vesayet altına alınmış veya alınması gereken kimse varsa defter tutulur. Mirasçılardan biri uzun süredir bulunamıyor ve temsilcisi yoksa da aynı sonuç doğar. Üçüncü hâl, ölüm tarihinden itibaren bir ay içinde yapılan istemdir.

Başvuru masraflarını kim öder?

Önlem giderleri, ileride terekeden alınmak üzere başvuran kişi tarafından karşılanır. Hâkimin resen karar verdiği hâllerde gider Devlet tarafından karşılanır.

Terekenin tespiti ile resmî defter tutma aynı mıdır?

Aynı değildir. Tespit bir koruma önlemidir. Resmî defter tutma ise mirası reddetmeye hakkı olan mirasçının bir ay içinde isteyebileceği ve sorumluluğu sınırlandıran ayrı bir kurumdur.

Bankalar bilgi vermek zorunda mıdır?

Mirasbırakanın malî durumu hakkında bilgi sahibi olan herkes mahkemece istenen bilgiyi vermekle yükümlüdür. Haklı sebep olmaksızın bilgi vermeyenler doğacak zararları tazminle yükümlü olur.

HUKUKİ DESTEK
ÖN BİLGİ AL

Dosyanız için hızlı bir ön değerlendirme.


    Bilgileriniz KVKK kapsamında ön değerlendirme amacıyla işlenir.

    BU YAZIYI PAYLAŞ

    Aynı alanda daha fazlası

    Tüm makaleler →
    Hemen AraWhatsApp