Ana Sayfa›
›

Şirket Birleşme ve Devralma Süreci Nasıl İşler?

Birleşme ve devralma

Şirket Birleşme ve Devralma Süreci Nasıl İşler?

Şirketlerin kanuni birleşme, pay satın alma veya işletme devri yoluyla bir araya gelmesi ele alınmaktadır. Birleşme türleri, sözleşme ve rapor, genel kurul kararı, tescil ve ortakların korunmasına ilişkin davalar anlatılmaktadır. Kolaylaştırılmış birleşme, alacaklı ve çalışan hakları, rekabet izni, hukuki inceleme ve vergi boyutu da açıklanmaktadır.

Yazıyı okumak yerine hemen avukatı ara

Birleşme ve devralma, bir şirketin başka bir şirketle hukuken bir araya gelmesini veya başka bir şirketin kontrolünü ele geçirmesini ifade eder. Kanuni birleşmede devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi tescil anında devralan şirkete geçer ve devrolunan şirket sona erer. Devralma ise çoğu zaman pay satın alma veya işletme devri yoluyla yapılır. Belirli ciro eşiklerini aşan işlemler için ayrıca Rekabet Kurumu izni gerekir.

birleşme ve devralma hakkında avukata sor

Birleşme ve Devralma Nedir

Şirketler büyümek, pazar payını artırmak veya maliyetleri azaltmak için başka şirketlerle bir araya gelebilir. Bu işlemlerin genel adı birleşme ve devralmadır. İş dünyasında bu iş için bir İngilizce kısaltma da kullanılır. Hukuki açıdan ise farklı işlem türlerini kapsayan bir şemsiye kavramdır.

Kanuni birleşme, şirketlerin tek bir tüzel kişilik altında toplanmasıdır. Devrolunan şirket tasfiye edilmeden sona erer ve malvarlığı devralana geçer. Devralma ise bir şirketin diğerinin paylarını veya işletmesini satın almasıdır. Bu durumda satın alınan şirket varlığını sürdürebilir.

İki yol arasındaki seçim, işlemin amacına göre yapılır. Vergi, çalışanlar, sözleşmeler ve izinler bu seçimi etkiler. Her yolun farklı kuralları ve riskleri vardır. Bu nedenle birleşme ve devralma planlaması işlemin başında yapılmalıdır.

Kanuni birleşme Türk Ticaret Kanunu ile ayrıntılı biçimde düzenlenir. Pay ve işletme devri ise genel hükümlere ve şirket türüne özgü kurallara tabidir. Rekabet hukuku kuralları her iki yolda da uygulanabilir. İşlemin büyüklüğü arttıkça uyulması gereken kurallar da çoğalır.

Kanuni Birleşme Türleri

Kanun iki birleşme türü öngörür. Birincisi devralma şeklinde birleşmedir. Bu türde bir şirket diğerini bünyesine alır ve devrolunan şirket sona erer. Uygulamada en sık görülen tür budur.

İkincisi yeni kuruluş şeklinde birleşmedir. Bu türde birleşen şirketler yeni bir şirket içinde bir araya gelir. Birleşen şirketlerin hepsi sona erer. Yeni şirket, onların bütün hak ve borçlarını devralır.

Birleşmede devrolunan şirketin ortakları devralan şirkette pay sahibi olur. Paylar, şirketlerin değerine göre belirlenen bir değişim oranıyla verilir. Değişim oranı, birleşmenin en çok tartışılan konularından biridir. Bu oranın adil belirlenmesi için şirketlerin değerlemesi yapılır.

Sermaye şirketleri kendi aralarında birleşebilir. Bazı hâllerde şahıs şirketleri ve kooperatiflerle birleşme de mümkündür. Tasfiye hâlindeki bir şirket de belirli şartlarla birleşmeye katılabilir. Hangi birleşmelerin mümkün olduğu kanunda ayrıca gösterilmiştir.

Birleşme ve devralma türünün seçimi, şirketlerin ortaklık yapısına da bağlıdır. Ortaklar yeni şirkette birlikte olmak istiyorsa kanuni birleşme uygundur. Ortaklardan biri tamamen çıkmak istiyorsa pay satışı daha uygun olabilir. Bu tercih, taraflarla yapılan ilk görüşmelerde netleşir.

Birleşme Sözleşmesi ve Raporu

Birleşme bir sözleşmeyle başlar. Birleşme sözleşmesi yazılı olarak yapılır. Sözleşmeyi şirketlerin yönetim organları imzalar. Sözleşme daha sonra her şirketin genel kurulunun onayına sunulur.

Sözleşmede şirketlerin unvanları, merkezleri ve değişim oranı yer alır. Ortaklara verilecek paylar ve varsa denkleştirme ödemesi yazılır. Payların hangi tarihten itibaren kâr payı hakkı vereceği de gösterilir. Birleşmenin hangi tarihten itibaren hesaplara yansıyacağı da belirlenir.

Yönetim organları ayrıca bir birleşme raporu hazırlar. Raporda birleşmenin amacı ve sonuçları açıklanır. Değişim oranının nasıl belirlendiği ve ortaklara etkisi anlatılır. Çalışanlar ve alacaklılar bakımından sonuçlar da raporda yer alır.

Birleşme sözleşmesi ve raporu bağımsız bir denetçi tarafından incelenir. Denetçi, değişim oranının makul olup olmadığını değerlendirir. Denetleme raporu ortaklara sunulan belgeler arasında yer alır. Bu denetim, ortakların bilgilenerek karar vermesini sağlar.

Denetçinin bağımsız olması ve yeterli bilgiye ulaşması gerekir. Şirketler denetçiye bütün belge ve bilgileri vermekle yükümlüdür. Eksik bilgi, raporun güvenilirliğini zayıflatır. Bu da ileride ortakların dava açmasına zemin hazırlayabilir.

Ortakların Korunması

Birleşmede ortakların pay ve hakları korunur. Devrolunan şirket ortaklarına, mevcut paylarının değerini karşılayan paylar verilir. Kanun belirli sınırlar içinde nakdi denkleştirme ödemesine de izin verir. Birleşme sözleşmesi ortaklara ayrılma akçesi alma seçeneği de tanıyabilir.

Ortakların birleşme belgelerini inceleme hakkı vardır. Şirketler, genel kurul kararından önceki otuz gün içinde belgeleri merkez ve şubelerinde incelemeye açar. Bu belgeler arasında birleşme sözleşmesi, rapor ve son finansal tablolar bulunur. Ortaklar bu belgelerin suretlerini de isteyebilir.

Değişim oranı uygun belirlenmemişse ortak mahkemeye başvurabilir. Ortak, birleşme kararının ilanından itibaren iki ay içinde uygun bir denkleştirme akçesi belirlenmesini isteyebilir. Mahkeme kararı aynı durumdaki bütün ortaklar hakkında sonuç doğurur. Bu dava birleşmenin geçerliliğini etkilemez.

Birleşme kanuna aykırı yapılmışsa iptal davası da açılabilir. Karara olumlu oy vermeyen ve bunu tutanağa geçirten ortak dava açabilir. Dava süresi, kararın ilanından itibaren iki aydır. Genel kurul kararlarına karşı diğer davalar için genel kurul kararının iptali yazımıza bakılabilir.

Genel Kurul Kararı ve Tescil

Birleşme sözleşmesi her şirketin genel kurulunda onaylanmalıdır. Anonim şirketlerde karar için ağırlaştırılmış bir nisap aranır. Sermayenin çoğunluğunun temsil edildiği toplantıda mevcut oyların dörtte üçü gerekir. Limited şirketlerde de kanunda ayrıca belirlenen nisaplar uygulanır.

Genel kurul kararından sonra birleşme ticaret siciline tescil edilir. Birleşme, tescil ile geçerlilik kazanır. Tescil anında devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi kendiliğinden devralana geçer. Bu geçiş için her varlığın ayrıca devredilmesi gerekmez.

Tescil ile devrolunan şirket sona erer ve sicilden silinir. Devrolunan şirketin taraf olduğu sözleşmeler devralan şirketle devam eder. Davalar ve icra takipleri de devralan şirket adına sürer. Ancak bazı sözleşmelerde kontrol değişikliği hâlinde fesih hakkı bulunabilir.

Birleşme kararı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi üzerinden ilan edilir. İlan tarihi, ortakların dava sürelerini başlatır. Tapu, araç ve marka kayıtları da devralan şirket adına güncellenir. Bu işlemler birleşme ve devralma sonrası yapılacak işler listesinde yer almalıdır.

Kolaylaştırılmış Birleşme

Bazı durumlarda birleşme daha basit bir usulle yapılabilir. Devralan şirket, devrolunan şirketin oy hakkı veren bütün paylarına sahipse kolaylaştırılmış birleşme uygulanır. Aynı kişi veya grubun iki şirketin tüm paylarına sahip olması da bu kapsamdadır. Bu durumda birleşme raporu ve bazı inceleme işlemleri gerekmez.

Kolaylaştırılmış birleşmede genel kurul onayı da çoğu zaman aranmaz. Kararı şirketi yöneten kurul da alabilir. Bu yol grup şirketlerinin yeniden yapılanmasında sık kullanılır. İşlem hem daha hızlı hem de daha düşük maliyetli olur.

Grup içi birleşmeler çoğu zaman vergi ve yönetim kolaylığı için yapılır. Aynı işi yapan iki şirketin tek çatıda toplanması giderleri azaltır. Muhasebe ve raporlama da sadeleşir. Ancak her şirketin sözleşmeleri ve izinleri ayrıca kontrol edilmelidir.

Küçük ve orta ölçekli işletmeler için de kolaylıklar vardır. Bütün ortakların onayıyla birleşme raporu ve denetimden vazgeçilebilir. İnceleme hakkına ilişkin bazı usuller de uygulanmayabilir. Bu kolaylıklar, küçük şirketlerin birleşme ve devralma işlemlerini hızlandırır.

Bu kolay usulde bile alacaklıları koruyan kurallar geçerlidir. Alacaklılar teminat isteme hakkını korur. İlan yükümlülükleri de devam eder. Bu nedenle sürecin planlanmasında alacaklı süreleri dikkate alınmalıdır.

Alacaklıların ve Çalışanların Korunması

Birleşme, devrolunan şirketin alacaklılarını da etkiler. Alacaklılar, birleşmenin geçerlilik kazanmasından itibaren üç ay içinde teminat isteyebilir. Devralan şirket bu alacakları teminat altına almak zorundadır. Alacaklılara bu hakları Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde üç kez yapılan ilanla bildirilir.

Devrolunan şirketin borçlarından önceden kişisel olarak sorumlu olan ortakların sorumluluğu devam eder. Bu kural özellikle şahıs şirketlerinin birleşmesinde önem taşır. Sorumluluk, birleşme kararının ilanından önce doğmuş borçlar için geçerlidir. Belirli bir süre sonra bu sorumluluk sona erer.

Çalışanların durumu da ayrıca planlanmalıdır. İş sözleşmeleri kural olarak devralan şirkete geçer. Kıdem ve diğer işçilik haklarına ilişkin sorumluluk iş mevzuatına göre değerlendirilir. Çalışanlara önceden bilgi vermek, geçişi daha rahat kılar.

Toplu iş sözleşmesi ve sendika ilişkileri olan şirketlerde ek kurallar gündeme gelir. İşyeri devrinin çalışma koşullarına etkisi ayrıca incelenir. İşçi sayısının azaltılması planlanıyorsa toplu işten çıkarma kuralları uygulanabilir. Bu konuda iş sözleşmesinin feshi yazımız fikir verebilir.

birleşme ve devralma süreç adımları

Pay veya Varlık Satın Alarak Devralma

Uygulamada devralmaların çoğu pay satın alma yoluyla yapılır. Alıcı, hedef şirketin paylarını mevcut ortaklardan satın alır. Şirketin tüzel kişiliği değişmez ve sözleşmeleri aynen devam eder. Pay devrinin şekli şirket türüne göre değişir ve ayrıntıları hisse devri yazımızda anlatılmıştır.

Varlık satın almada ise alıcı şirketin belirli varlıklarını veya işletmesinin bir bölümünü alır. Bu yol, alıcının istemediği borçlardan uzak durmasını sağlayabilir. Ancak her varlığın ayrı ayrı devredilmesi gerekir. Taşınmazlar tapuda, markalar ise marka sicilinde devredilir.

Bir işletmenin bütün olarak devri de mümkündür. Bu durumda işletmenin aktif ve pasifleri birlikte devredilir. Borçlar bakımından devralan belirli koşullarla devredenle birlikte sorumlu olur. Bu sorumluluk, alacaklılara bildirim veya ilan ile başlar.

Hangi yolun seçileceği risk dağılımına göre belirlenir. Pay devrinde şirketin bütün geçmişi alıcıya geçer. Varlık devrinde ise alıcı daha seçici davranabilir. Bu tercih birleşme ve devralma sürecinin başında netleşmelidir.

Rekabet Kurumu İzni

Bazı birleşme ve devralma işlemleri rekabet hukuku açısından izne tabidir. Rekabetin Korunması Hakkında Kanun bu işlemleri düzenler. Belirli ciro eşiklerini aşan işlemler Rekabet Kurulunun iznine sunulur. Eşikler Kurul tarafından çıkarılan tebliğle belirlenir ve zaman zaman güncellenir.

İzin gereken işlemler, izin alınmadan hayata geçirilemez. İzinsiz yapılan işlemler hukuken geçersiz sayılabilir. Taraflara ayrıca idari para cezası uygulanabilir. Bu nedenle işlem takvimi izin sürecine göre planlanmalıdır.

Kurul, işlemin pazarda hâkim durum yaratıp yaratmadığını inceler. Rekabeti önemli ölçüde azaltacak işlemlere izin verilmeyebilir. Bazı işlemlere ise belirli şartlarla izin verilir. Bu şartlar varlık satışı veya davranış taahhütleri olabilir.

Başvuru hazırlığı ayrıntılı pazar bilgisi gerektirir. Tarafların cirosu, pazar payları ve rakipleri gösterilir. Başvuru formu ve ekleri Rekabet Kurumu internet sitesinde yer alır. Eksik başvuru, sürecin uzamasına yol açar.

Hukuki İnceleme ve İşlem Belgeleri

Her birleşme ve devralma işlemi kapsamlı bir hukuki incelemeyle başlar. Hedef şirketin kuruluş belgeleri, sözleşmeleri, davaları ve izinleri incelenir. Vergi ve işçilik riskleri de ayrıca değerlendirilir. İnceleme sonuçları, fiyat ve sözleşme hükümlerini doğrudan etkiler.

Görüşmelerin başında genellikle bir niyet mektubu imzalanır. Bu mektup, işlemin temel şartlarını ve takvimini gösterir. Gizlilik ve münhasırlık hükümleri de bu aşamada yazılır. Niyet mektubu çoğu zaman bağlayıcı olmayan hükümler de içerir.

Birleşme ve devralma sürecinde gizlilik ayrıca korunmalıdır. Hedef şirketin bilgileri sınırlı sayıda kişiyle paylaşılır. Veri odası adı verilen düzenli bir belge ortamı kullanılabilir. Kişisel veriler bu ortamda paylaşılırken veri koruma kurallarına uyulur.

Asıl işlem, pay satın alma veya varlık devri sözleşmesiyle yapılır. Sözleşmede satıcının beyan ve güvenceleri ayrıntılı yazılır. Kapanış şartları, bedelin ödenmesi ve sonradan fiyat ayarlaması düzenlenir. Ödemenin bir bölümü, ileride çıkacak riskler için bir hesapta tutulabilir.

Kapanıştan sonra entegrasyon süreci başlar. Yönetim yapısı, sistemler ve sözleşmeler tek çatı altında toplanır. Bu aşamada sicil, vergi ve sosyal güvenlik kayıtları da güncellenir. Sözleşme hazırlığına ilişkin genel esaslar ticari sözleşme hazırlama yazımızda yer alır.

Vergi ve Muhasebe Boyutu

Birleşme ve devralma işlemlerinin önemli bir vergi boyutu vardır. Kanuni birleşmeler belirli şartlarla vergisiz devir olarak yapılabilir. Bu şartlar kurumlar vergisi mevzuatında gösterilmiştir. Şartlara uyulmazsa işlem vergiye tabi olabilir.

Pay satışında satıcının elde ettiği kâr vergiye tabi olabilir. Vergilendirme, satıcının kim olduğuna ve payın elde tutulma süresine göre değişir. Varlık satışında ise katma değer vergisi ve tapu harcı gibi yükler gündeme gelir. Bu maliyetler işlem bedelinin belirlenmesinde dikkate alınmalıdır.

Muhasebe açısından birleşme tarihi ve hesapların birleştirilmesi önem taşır. Ara bilanço hazırlanması gereken durumlar olabilir. Birleşme sözleşmesinde muhasebe tarihinin açıkça yazılması gerekir. Mali müşavir ile hukuk ekibinin birlikte çalışması hataları azaltır.

Birleşme ve devralma sonrası ilk yıl, vergi ve muhasebe kayıtlarının uyumu açısından yoğun geçer. Devralınan şirketin geçmiş beyannameleri de incelenmelidir. Önceki dönemlere ait bir vergi incelemesi sonradan gündeme gelebilir. Sözleşmedeki güvence hükümleri bu risk için önem kazanır.

Yabancı yatırımcının taraf olduğu işlemlerde ek bildirimler gerekebilir. Doğrudan yatırım bilgileri ilgili kuruma bildirilir. Döviz transferi ve vergi anlaşmaları da değerlendirilir. Konuya ilişkin temel bilgiler yabancıların Türkiye’de şirket kurması yazımızda yer alır.

Birleşme ve Devralma Konusunda Avukat Desteği

Birleşme ve devralma sürecinde izlenecek yol, işlemin türüne, tarafların büyüklüğüne, sektörüne ve izin gerekip gerekmediğine göre belirlenir. Sözleşme, rapor, genel kurul, tescil ve rekabet izni aşamaları birbirine bağlıdır ve takvimin dikkatle planlanması gerekir. Genel bilgiler, somut işlemin hukuki incelemesinin ve belgelerinin hazırlanmasının yerini tutmaz. Ticaret hukuku sayfamızda şirket işlemlerine ilişkin diğer yazılara da ulaşabilirsiniz.

Planladığınız birleşme veya satın alma işlemiyle ilgili görüş almak için işlem planınızı paylaşın bağlantısını kullanabilirsiniz. İletişim sayfamızdan telefonla da görüşme talep edebilirsiniz. Değerlendirme, sunduğunuz bilgi ve belgeler esas alınarak yapılır. Tarafların sicil kayıtları, son finansal tabloları ve varsa niyet mektubu hazırsa inceleme daha hızlı ilerler.

birleşme ve devralma hakkında avukat desteği için bize ulaşın
SSS

Sık Sorulan Sorular

Birleşme ne zaman geçerli olur?

Kanuni birleşme ticaret siciline tescil edildiği anda geçerlilik kazanır. Bu anda devrolunan şirketin tüm aktif ve pasifi devralan şirkete kendiliğinden geçer. Devrolunan şirket de tasfiye edilmeden sona erer.

Birleşme kararı için hangi çoğunluk gerekir?

Anonim şirketlerde birleşme sözleşmesi, sermayenin çoğunluğunun temsil edildiği genel kurulda mevcut oyların dörtte üçüyle onaylanır. Limited şirketler için kanunda ayrı nisaplar öngörülmüştür. Kolaylaştırılmış birleşmede genel kurul onayı çoğu zaman aranmaz.

Değişim oranına itiraz eden ortak ne yapabilir?

Ortak, birleşme kararının ilanından itibaren iki ay içinde asliye ticaret mahkemesinden uygun bir denkleştirme akçesi belirlenmesini isteyebilir. Bu dava birleşmenin geçerliliğini ortadan kaldırmaz. Mahkeme kararı aynı durumdaki diğer ortaklara da uygulanır.

Birleşmede alacaklılar nasıl korunur?

Alacaklılar, birleşmenin geçerlilik kazanmasından itibaren üç ay içinde alacaklarının teminat altına alınmasını isteyebilir. Şirketler bu hakkı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yapılan ilanlarla duyurur. Devralan şirket istenen teminatı sağlamakla yükümlüdür.

Her şirket satın alımı için Rekabet Kurumu izni gerekir mi?

İzin yalnızca Rekabet Kurulunun belirlediği ciro eşiklerini aşan birleşme ve devralmalar için gerekir. Eşikleri aşan bir işlem izin alınmadan uygulanamaz. İzinsiz işlemler geçersizlik ve idari para cezası riski taşır.

HUKUKİ DESTEK
ÖN BİLGİ AL

Dosyanız için hızlı bir ön değerlendirme.


    Bilgileriniz KVKK kapsamında ön değerlendirme amacıyla işlenir.

    BU YAZIYI PAYLAŞ

    Aynı alanda daha fazlası

    Tüm makaleler →
    Hemen AraWhatsApp