Ana Sayfa›
›

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu Nasıl Cezalandırılır?

Cumhurbaşkanına hakaret suçu

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu Nasıl Cezalandırılır?

Türk Ceza Kanununun 299 uncu maddesine göre Cumhurbaşkanına hakaret eden kişi bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Suçun alenen işlenmesi hâlinde ceza altıda biri oranında artırılır ve kovuşturma yapılması Adalet Bakanının iznine bağlıdır.

Yazıyı okumak yerine hemen avukatı ara

Sosyal medya paylaşımları nedeniyle açılan soruşturmalar arasında bu suç önemli bir yer tutar. Düzenleme Türk Ceza Kanununun 299 uncu maddesinde yer alır. Suç, Devlete karşı işlenen suçlar arasında düzenlenmiştir. Aşağıda cumhurbaşkanına hakaret suçunun unsurları, cezası, kovuşturma izni koşulu ve yargılama düzeni kanun metnine dayanılarak açıklanmaktadır. Eleştiri sınırı ve Anayasa Mahkemesinin değerlendirmesi de ele alınmaktadır.

Cumhurbaşkanına hakaret suçu hakkında avukata sor

Suçun Kanuni Düzenlemesi

Türk Ceza Kanununun 299 uncu maddesinin birinci fıkrasına göre Cumhurbaşkanına hakaret eden kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Ceza aralığı kanunda açıkça gösterilmiştir. İkinci fıkra bir artırım sebebi öngörür. Suçun alenen işlenmesi hâlinde verilecek ceza altıda biri oranında artırılır. Bu hüküm 2005 yılında değiştirilmiştir. Üçüncü fıkra ise usule ilişkindir. Cumhurbaşkanına hakaret suçundan dolayı kovuşturma yapılması, Adalet Bakanının iznine bağlıdır.

Korunan Hukuki Değer

Madde, Devletin Egemenlik Alametlerine ve Organlarının Saygınlığına Karşı Suçlar bölümünde yer alır. Bu konum korunan değeri gösterir. Anayasa Mahkemesi bu noktayı vurgulamıştır. Cumhurbaşkanının Devletin başı sıfatıyla Türkiye Cumhuriyetini temsil ettiği gerekçesiyle düzenlemeyi anayasaya uygun bulmuştur.

Suçun Yer Aldığı Bölüm

Madde, Kanunun Devlete karşı suçlara ayrılan kısmında yer alır. Aynı bölümde bayrağı aşağılama ve Devletin organlarını aşağılama suçları da düzenlenmiştir. Bu konum, suçun kişiye karşı değil kuruma karşı kabul edildiğini gösterir. Değerlendirme buna göre yapılır. Bölümdeki diğer suçlar farklı cezalar öngörür. Her madde kendi unsurlarıyla değerlendirilir.

Genel Hakaret Suçundan Farkı

Genel hakaret suçu 125 inci maddede düzenlenmiştir. Orada ceza üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Cumhurbaşkanına hakaret suçunda ise ceza aralığı daha yüksektir. Genel hakarette adli para cezası seçenek olarak öngörülmüştür. Bu maddede ise yalnız hapis cezası düzenlenmiştir. Karşılaştırma için hakaret suçu cezası içeriğimiz incelenebilir.

Suçun Faili ve Mağduru

Fail herkes olabilir. Özel bir sıfat aranmaz. Yabancılar da bu suçun faili olabilir. Mağdur ise görevdeki Cumhurbaşkanıdır. Görev sona erdikten sonra işlenen fiiller bu madde kapsamında değildir. O hâlde genel hakaret hükümleri uygulanır. Bu ayrım fiilin tarihine göre yapılır. Görev tarihleri dosyada ayrıca denetlenir.

Suçun Maddi Unsuru

Fiil, hakaret oluşturan bir davranıştır. Somut bir fiil veya olgu isnadı bu kapsamdadır. Sövme yoluyla saldırı da aynı sonucu doğurur. Değerlendirme sözün bağlamına göre yapılır. Kullanılan ifadenin muhatabı ve ortamı birlikte incelenir. Cumhurbaşkanına hakaret iddiasında bu bağlam incelemesi belirleyicidir. Eleştiri ile hakaret ayrımı bu aşamada yapılır. Sert eleştiri tek başına suç oluşturmaz.

Eleştiri Sınırı

Siyasi tartışmada eleştiri geniş yorumlanır. Kamusal görev yürüten kişilere yönelik söz daha geniş bir toleransa tabidir. Bu ölçüt yargı kararlarında sıkça kullanılır. Buna karşılık kişinin onur ve saygınlığına yönelen saldırı korunmaz. Sınırın nerede olduğu her dosyada ayrı değerlendirilir.

Somut İsnat ve Sövme

Hakaret iki biçimde işlenebilir. Birincisi somut bir fiil veya olgu isnadıdır. İkincisi sövme yoluyla saldırıdır. İsnat hâlinde isnadın doğruluğu tartışılabilir. Sövmede ise böyle bir tartışma yapılmaz. Bu ayrım savunmanın kurgusunu değiştirir. Cumhurbaşkanına hakaret dosyalarında ilk olarak bu ayrım yapılır.

Aleniyet Ölçütü

Aleniyet, fiilin belirsiz sayıda kişi tarafından algılanabilir olmasıdır. Herkese açık sosyal medya hesapları bu kapsamda değerlendirilebilir. Aleniyet varsa ceza altıda bir oranında artırılır. Cumhurbaşkanına hakaret dosyalarında bu artırım sıkça gündeme gelir.

Fiilin Biçimi

Fiil sözle işlenebilir. Yazı, çizim ve görüntü de aynı sonucu doğurur. Kanun belirli bir biçim öngörmez. Ses kaydı ve video paylaşımları da bu kapsamdadır. İçeriğin taşıdığı anlam esas alınır. Biçim, aleniyet değerlendirmesini de etkiler. Kapalı bir grupta paylaşım ile herkese açık paylaşım aynı sayılmaz.

Manevi Unsur

Suç kasten işlenir. Failin hakaret oluşturan sözü bilerek ve isteyerek söylemesi aranır. Taksirle işlenmesi mümkün değildir. Failin muhatabı bilmesi de gerekir. Sözün Cumhurbaşkanına yöneldiğinin anlaşılabilir olması aranır. Cumhurbaşkanına hakaret suçunda bu yöneliş tartışılır. Genel ifadeler ve soyut değerlendirmeler bu unsuru karşılamayabilir. Hedefin belirsizliği savunmada ileri sürülür.

Hata Hâlleri

Failin sözün muhatabı konusunda yanılması mümkündür. Bu durumda kastın varlığı yeniden değerlendirilir. Alıntı ve aktarım hâlleri de ayrı incelenir. Başkasının sözünü aktarmak her hâlde benimseme sayılmaz.

Paylaşım ve Beğeni

Sosyal medyada paylaşma ve beğenme fiilleri ayrı ayrı değerlendirilir. Her davranışın anlamı bağlamına göre belirlenir. Hesabın kime ait olduğu da tespit edilir. Cumhurbaşkanına hakaret soruşturmalarında bu teknik tespit önem taşır.

Basın ve Yayın Yoluyla İşlenme

Fiil basın ve yayın yoluyla da işlenebilir. Bu hâlde içeriğin sorumluları ayrıca belirlenir. Yazı işleri sorumluluğu gündeme gelebilir. Yayın tarihi ve mecra tespit edilir. Cumhurbaşkanına hakaret iddiasında bu tespit yetkiyi de etkiler. Basılı eserde yetki, eserin yayım merkezine göre belirlenir. İnternet yayınlarında ise farklı ölçütler tartışılır.

Cumhurbaşkanına hakaret soruşturmasının adımları

Kovuşturma İzni

Maddenin üçüncü fıkrası özel bir usul şartı getirir. Kovuşturma yapılması Adalet Bakanının iznine bağlıdır. Bu şart olmadan dava açılamaz. Soruşturma izne bağlı değildir. Savcılık delilleri toplayabilir ve ifade alabilir. İzin, iddianame düzenlenmesi aşamasında aranır. İzin verilmezse kovuşturma yapılamaz. Cumhurbaşkanına hakaret dosyalarında bu aşama sürecin seyrini belirler.

İznin Hukuki Niteliği

İzin bir kovuşturma şartıdır. Suçun oluşup oluşmadığıyla ilgili değildir. Bu nedenle esasa ilişkin bir değerlendirme sayılmaz. Şart gerçekleşmeden açılan davada durma kararı verilir. Eksiklik giderilirse yargılama sürer.

Şikayet Aranmaması

Suç şikayete bağlı değildir. Soruşturma resen başlatılır. Bu yönüyle genel hakaret suçundan ayrılır. Vazgeçme de sonuç doğurmaz. Cumhurbaşkanına hakaret suçunda şikayetten vazgeçme davayı düşürmez.

Anayasa Mahkemesinin Değerlendirmesi

Düzenlemenin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmuştur. Mahkeme 14 Aralık 2016 tarihli kararıyla istemi reddetmiştir. Karar E.2016/25, K.2016/186 sayılıdır. Gerekçede Cumhurbaşkanının Devleti temsil ettiği vurgulanmıştır. Farklı bir ceza hükmü öngörülmesinin eşitlik ilkesine aykırı olmadığı belirtilmiştir. Kararda sınırlamanın meşru amacı da gösterilmiştir. Başkasının şöhret veya haklarının korunması ile kamu düzeninin korunması bu amaç olarak sayılmıştır.

Kararın Kapsamı

Norm denetimi kararı maddenin metnine ilişkindir. Somut dosyalardaki uygulamayı denetlemez. İki denetim türü birbirinden ayrıdır. Karar sonrasında madde yürürlükte kalmıştır. Metin bugün de aynı biçimde uygulanmaktadır. Sonraki değişiklikler ayrıca izlenir. Güncel metin her başvuruda kontrol edilir.

Bireysel Başvuru Yolu

Norm denetimi ile bireysel başvuru farklıdır. Maddenin anayasaya uygun bulunması, her uygulamanın hak ihlali doğurmayacağı anlamına gelmez. Kesinleşmiş kararlara karşı bireysel başvuru yapılabilir. Süre ve koşullar kanunla düzenlenmiştir.

İfade Özgürlüğü Dengesi

Yargı kararlarında ifade özgürlüğü ile kişilik hakları dengelenir. Sözün siyasi tartışmaya katkısı gözetilir. Bağlamdan koparılmış tek bir kelime üzerinden sonuca varılmaz. Cumhurbaşkanına hakaret değerlendirmesinde bütünsel bakış esastır.

Cezanın Belirlenmesi

Hâkim önce temel cezayı belirler. Fiilin işleniş biçimi ve failin kastının yoğunluğu gözetilir. Alt ve üst sınır arasında bir miktar takdir edilir. Sonra artırım ve indirim hükümleri uygulanır. Aleniyet varsa ceza altıda bir oranında artırılır. Cumhurbaşkanına hakaret suçunda bu sıra kanunda gösterilmiştir. Son aşamada kişiselleştirme yapılır. Erteleme ve seçenek yaptırımlar bu aşamada değerlendirilir.

Takdiri İndirim

Failin duruşmadaki tutumu gözetilebilir. Geçmişi ve sosyal ilişkileri de değerlendirilir. İndirim uygulanırsa oranı kararda gösterilir. İndirim uygulanmazsa gerekçesi yazılır. Gerekçesiz karar bozma sebebidir.

İnfaz Rejimi

Hükmedilen hapis cezasının infazı ayrı kurallara tabidir. Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hükümleri uygulanabilir. Bu değerlendirme infaz aşamasında yapılır. Mahkeme kararında yer almaz.

Adli Sicil Kaydı

Kesinleşen mahkûmiyet adli sicile işlenir. İnfaz tamamlanınca kayıt arşive alınır. Arşiv kaydının silinmesi ayrı bir usule tabidir. Bu süreç ceza infaz edildikten sonra başlar. Başvuru ilgili mercie yapılır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Cezanın üst sınırı dört yıldır. Aleniyet artırımıyla birlikte de on yılı aşmaz. Bu nedenle dava asliye ceza mahkemesinde görülür. Görev kuralları için asliye ceza mahkemesi içeriğimiz incelenebilir. Görev kamu düzenindendir ve hâkim tarafından resen gözetilir. Yetki kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesine aittir. İnternet üzerinden işlenen fiillerde yetki tartışması doğabilir.

Zamanaşımı

Dava zamanaşımı süresi cezanın üst sınırına göre belirlenir. Beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren suçlarda süre sekiz yıldır. Cumhurbaşkanına hakaret suçunda üst sınır bu eşiğin altındadır. Süre fiilin işlendiği günden itibaren işlemeye başlar.

Uzlaştırma Kapsamı

Uzlaştırma yalnız kanunda sayılan suçlarda uygulanır. Devlete karşı işlenen suçlar bu kapsamda değildir. Bu nedenle dosya uzlaştırma bürosuna gönderilmez. Kapsam için uzlaşma kapsamındaki suçlar içeriğimize bakılabilir.

Soruşturma Aşaması

Süreç genellikle bir ihbar veya tespitle başlar. Sosyal medya içeriği tespit tutanağına bağlanır. Hesap bilgileri için ilgili kurumlardan bilgi istenir. Şüpheli ifadeye çağrılır. İfade sırasında müdafi bulundurma hakkı vardır. Konu için ifade verirken avukat içeriğimiz incelenebilir. Cumhurbaşkanına hakaret soruşturmasında dijital delil incelemesi yapılabilir. İnceleme kanunda gösterilen usule göre yürütülür.

Dijital Delil İncelemesi

Bilgisayar ve telefon üzerinde inceleme hâkim kararına bağlıdır. İşlem sırasında yedekleme yapılır. Bir kopya ilgiliye verilir. Usule aykırı elde edilen delil hükme esas alınamaz. Bu yön savunmada denetlenir.

Yakalama ve Gözaltı

Suçun cezası nedeniyle gözaltı kararı verilebilir. Karar kanunda gösterilen koşullara bağlıdır. Süreler ayrıca sınırlandırılmıştır. Gözaltına alınan kişi yakınına haber verebilir. Müdafi ile görüşme hakkı da bulunur. Karara itiraz sulh ceza hâkimliğine yapılır. İtiraz süresi kısadır ve dikkatle izlenir. Dilekçe kısa ve gerekçeli tutulur.

İfadede Dikkat Edilecekler

Susma hakkı bulunur. Beyan tutanağa geçirilir ve imzalanır. Tutanaktaki eksikliğe aynı anda itiraz edilir. Hesap kullanımına ilişkin bilgiler somut biçimde açıklanır. Cumhurbaşkanına hakaret dosyasında bu açıklama savunmanın temelini oluşturur.

Savunma Yöntemleri

İlk savunma ekseni fiilin eleştiri niteliğidir. Sözün siyasi tartışma bağlamı ortaya konur. Kullanılan ifadenin tümü sunulur. İkinci eksen hesabın aidiyetidir. Hesabın başkası tarafından kullanıldığı ileri sürülebilir. Bu iddia teknik raporla desteklenir. Üçüncü eksen kastın yokluğudur. Sözün Cumhurbaşkanına yöneltilmediği gösterilebilir. Cumhurbaşkanına hakaret suçunda bu unsur ayrıca tartışılır.

Lehe Kurumlar

Mahkûmiyet hâlinde bazı kurumlar gündeme gelir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması bunlardan biridir. Ayrıntı için HAGB nedir içeriğimiz incelenebilir. Hapis cezasının ertelenmesi de değerlendirilebilir. Koşullar kanunda ayrı ayrı düzenlenmiştir.

Beraat Sebepleri

Fiilin suç oluşturmaması beraat sebebidir. Failin fiili işlemediğinin anlaşılması da aynı sonucu doğurur. Delillerin mahkumiyete yetecek kesinlikte olmaması hâlinde de şüpheden sanık yararlanır. Beraat kararı kesinleştiğinde aynı fiil nedeniyle yeniden yargılama yapılamaz. Ayrıntı için beraat kararı ne demek içeriğimize bakılabilir.

Tanık ve Belge Talepleri

Savunmayı destekleyen tanıklar duruşmadan önce bildirilir. Belge talepleri de aynı anda yapılır. Geç sunulan talepler reddedilebilir. Talepler dilekçede gerekçelendirilir. Hangi vakıanın ispatlanacağı açıkça yazılır. Bu düzen dosyanın gecikmesini de önler. Cumhurbaşkanına hakaret yargılamasında usul disiplini önem taşır.

Sık Yapılan Hatalar

İlk hata, şikayetten vazgeçmenin davayı düşüreceği sanısıdır. Suç şikayete bağlı olmadığı için vazgeçme sonuç doğurmaz. İkinci hata, paylaşımın silinmesiyle delilin ortadan kalkacağı düşüncesidir. İçerik çoğunlukla önceden tespit tutanağına bağlanmıştır. Üçüncü hata, ifadeye avukatsız gidilmesidir. İlk beyan dosyanın seyrini belirler.

Diğer Hatalar

Bir başka hata, kovuşturma izninin soruşturmayı da durduracağı sanısıdır. İzin yalnız kovuşturma aşaması için aranır. Son hata, sürelerin takip edilmemesidir. Gerekçeli kararın tebliğinden sonra istinaf süresi işler.

Süreç Planlaması

İlk adım içeriğin bütün olarak derlenmesidir. Paylaşımın tamamı, tarihi ve bağlamı kaydedilir. Ekran görüntüleri saklanır. İkinci adım hesap bilgilerinin toplanmasıdır. Giriş kayıtları ve cihaz bilgileri hazırlanır. Cumhurbaşkanına hakaret dosyasında bu veriler aidiyet tartışmasını çözer. Üçüncü adım kaynak doğrulamasıdır. Kanun metnine Mevzuat Bilgi Sistemi, iptal kararlarına Anayasa Mahkemesi Norm Kararları Bilgi Bankası, içtihada Yargıtay Karar Arama üzerinden ulaşılır.

Kanun Yolu

Karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Süre gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Bu süre kaçırılırsa hüküm kesinleşir ve bölge adliye mahkemesi incelemesi yapılamaz. Başvuru dilekçesinde itiraz edilen noktaların açıkça gösterilmesi incelemenin kapsamını belirler. Hesap için istinaf ve temyiz süreleri içeriğimiz incelenebilir.

Belgelerin Saklanması

Tebligat zarfları ve duruşma tutanakları düzenli tutulur. İzin yazısı da dosyada aranır. Bu düzen kanun yolu aşamasında zaman kazandırır. Dosya örneği de baştan alınır. Eksik belge sonradan tamamlanır.

Ceza Hukuku Konusunda Avukat Desteği

Ceza hukuku bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez. Ceza hukuku hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilir veya iletişim sayfasındaki numaradan görüşme planlayabilirsiniz. Yapılacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre şekillenir.

Cumhurbaşkanına hakaret süreci için Nil Hukuk ile iletişime geçin
HUKUKİ DESTEK
ÖN BİLGİ AL

Dosyanız için hızlı bir ön değerlendirme.


    Bilgileriniz KVKK kapsamında ön değerlendirme amacıyla işlenir.

    BU YAZIYI PAYLAŞ

    Aynı alanda daha fazlası

    Tüm makaleler →
    Hemen AraWhatsApp