Ana Sayfa›
›

Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Nasıl Yapılır?

Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Nasıl Yapılır?

Olağan kanun yolları tükendikten sonra bir başvuru yolu daha bulunur. Temel hak ihlali iddiası doğrudan Anayasa Mahkemesine taşınabilir. Yol 6216 sayılı Kanunda düzenlenmiştir. Süre oldukça kısadır. Aşağıda anayasa mahkemesi bireysel başvuru yolu bakımından kapsam, başvuru hakkı, süre, dilekçe içeriği ve karar türleri kanun metnine dayanılarak açıklanmaktadır. Başvurunun Kapsamı Yol 6216 sayılı Kanunun 45 inci maddesindedir. […]

Yazıyı okumak yerine hemen avukatı ara

Olağan kanun yolları tükendikten sonra bir başvuru yolu daha bulunur. Temel hak ihlali iddiası doğrudan Anayasa Mahkemesine taşınabilir. Yol 6216 sayılı Kanunda düzenlenmiştir. Süre oldukça kısadır. Aşağıda anayasa mahkemesi bireysel başvuru yolu bakımından kapsam, başvuru hakkı, süre, dilekçe içeriği ve karar türleri kanun metnine dayanılarak açıklanmaktadır.

Nil Hukuk bireysel basvuru hakkinda avukata sor

Başvurunun Kapsamı

Yol 6216 sayılı Kanunun 45 inci maddesindedir. Madde kapsamı iki ölçütle sınırlar. Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden birinin ihlal edildiği iddiasıyla başvurabilir. İhlalin kamu gücü tarafından gerçekleştirilmiş olması aranır. Hakkın ayrıca Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokoller kapsamında bulunması gerekir. Anayasa mahkemesi bireysel başvuru yolu bu kesişim alanında işler.

Çifte Koruma Ölçütü

Kanun iki metni birlikte arar. Hak hem Anayasada hem Sözleşmede yer almalıdır. Yalnızca Anayasada yer alan bir hak bu yolun konusu olmayabilir. Bu ölçüt başvuru yapılmadan önce mutlaka kontrol edilir. Değerlendirme ileri sürülen hakkın niteliğine göre yapılır. Anayasa mahkemesi bireysel başvuru dilekçesinde dayanılan hükümler açıkça gösterilir.

Kapsam Dışı İşlemler

Maddenin üçüncü fıkrası kapsam dışındaki işlemleri sayar. Yasama işlemleri aleyhine doğrudan başvuru yapılamaz. Düzenleyici idari işlemler aleyhine de doğrudan başvuru yapılması mümkün değildir. Anayasa Mahkemesi kararları da başvurunun konusu olamaz. Anayasanın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler de kapsam dışında kalır. Anayasa mahkemesi bireysel başvuru bakımından bu sayım kanunda açıkça yapılmıştır.

Başvuru Hakkı

Kanunun 46 ncı maddesi kimlerin başvurabileceğini gösterir. Madde üç fıkradan oluşur. Başvuru ancak güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabilir. Etkilenmenin işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle doğması gerekir. Bu üç ölçüt birlikte aranır. Anayasa mahkemesi bireysel başvuru hakkının sınırı bu şekilde çizilmiştir.

Tüzel Kişiler

Kamu tüzel kişileri bu yola başvuramaz. Kural açıktır. Özel hukuk tüzel kişileri ise sınırlı biçimde başvurabilir. Başvuru yalnızca tüzel kişiliğe ait hakların ihlali gerekçesiyle mümkündür. Bu sınır dilekçe hazırlanırken gözetilir. Anayasa mahkemesi bireysel başvuru metninde sıfata ilişkin açıklama yapılır.

Yabancılar

Yabancılar da kural olarak başvurabilir. Buna karşılık kanun bir sınır getirmiştir. Yalnızca Türk vatandaşlarına tanınan haklarla ilgili olarak yabancılar başvuru yapamaz. Kural kanunda açıkça gösterilmiştir. Hakkın niteliği bu nedenle belirleyici olur. Değerlendirme anayasa mahkemesi bireysel başvuru öncesinde yapılır.

Nil Hukuk bireysel basvuru surecinin adimlari

Başvuru Yollarının Tüketilmesi

Kanun bir ön koşul koyar. Koşul 45 inci maddenin ikinci fıkrasındadır. Kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının tüketilmiş olması gerekir. Tüketme başvuru yapılmadan önce tamamlanmalıdır. Bu koşul uygulamada en sık karşılaşılan ret sebebidir. Anayasa mahkemesi bireysel başvuru öncesinde dosya bu yönden incelenir.

Ceza Yargılamasında

Ceza dosyalarında istinaf ve temyiz yolları öncelikle tüketilir. Kanun yolu öngörülen her aşama tamamlanmalıdır. Hükmün kesinleşmesi beklenir. Süre bundan sonra işler. Tüketilen aşamalar dilekçede sırasıyla ve tarihleriyle gösterilir. Konu için istinaf ve temyiz süreleri içeriğimiz incelenebilir.

Başvuru Yolu Öngörülmeyen Hâller

Bazı durumlarda kanunda bir başvuru yolu öngörülmemiş olabilir. Kanun bu ihtimali ayrıca düzenlemiştir. Böyle bir hâlde tüketme koşulu ayrıca aranmaz. Süre, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. İhlalin öğrenildiği tarih belgelerle ortaya konur. Dayanak belgeler dilekçeye ayrıca eklenir.

Başvuru Süresi

Süreyi 47 nci maddenin beşinci fıkrası düzenler. Süre otuz gündür. Süre, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarih esas alınır. Otuz günlük süre kanunda açıkça yazılıdır. Anayasa mahkemesi bireysel başvuru bakımından bu süre kesin niteliktedir.

Mazeret Hâli

Kanun haklı mazeret için ayrı bir imkân tanır. İmkân aynı fıkradadır. Süresi içinde başvuramayanlar mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde başvurabilir. Başvurunun, mazereti belgeleyen delillerle birlikte yapılması gerekir. Mahkeme öncelikle mazeretin geçerli görülüp görülmediğini inceler. İleri sürülen talebi buna göre kabul veya reddeder.

Sürenin Hesabı

Süre hesabında tebliğ tarihi esas alınır. Gerekçeli kararın tebliği bu yüzden önemlidir. Tebligata ilişkin belge mutlaka saklanmalıdır. Anayasa mahkemesi bireysel başvuru dosyasında bu belge esas alınır. Tarih takvime işlenir. Konu için gerekçeli karar içeriğimiz incelenebilir.

Başvuru Usulü

Usulü 47 nci madde gösterir. Başvuru doğrudan yapılabilir. Mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler vasıtasıyla da başvuru mümkündür. Diğer yollara ilişkin usul ve esaslar İçtüzükle düzenlenir. Bu başvurular harca tabi tutulmuştur. Harcın ödendiğine dair belge dilekçeye mutlaka eklenir.

Dilekçenin İçeriği

Kanun dilekçede bulunacak hususları sayar. Başvurucunun ve varsa temsilcisinin kimlik ve adres bilgileri gösterilir. İhlal edildiği ileri sürülen hak ve özgürlük ile dayanılan Anayasa hükümleri belirtilir. İhlal gerekçeleri ayrıca yazılır. Başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin aşamalar da gösterilir. Varsa uğranılan zarar belirtilir.

Eklenecek Belgeler

Dilekçeye dayanılan deliller eklenir. İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem veya kararların aslı ya da örneği de sunulur. Harcın ödendiğine dair belgenin eklenmesi şarttır. Bu üç ek kanunda açıkça aranmıştır. Başvurucu bir avukat tarafından temsil ediliyorsa vekâletnamenin sunulması gerekir. Eklenen belgelerin listesi dilekçede gösterilir.

Eksikliğin Giderilmesi

Evrakta eksiklik olabilir. Kanun bunu ayrıca düzenler. Mahkeme yazı işleri tarafından eksikliğin giderilmesi istenir. Bildirim başvurucuya veya varsa temsilcisine yapılır. Tanınan süreye eksiksiz uyulması gerekir. Anayasa mahkemesi bireysel başvuru dosyası aksi hâlde işlemden kaldırılabilir.

Kabul Edilebilirlik

Kabul edilebilirliği 48 inci madde düzenler. İnceleme komisyonlarca yapılır. Karar verilebilmesi için 45 ila 47 nci maddelerdeki şartların taşınması gerekir. Sayılan şartlar birlikte değerlendirilir. Kabul edilebilirlik şartlarını taşımadığına oy birliği ile karar verilen başvurular hakkında kabul edilemezlik kararı verilir. Oy birliği sağlanamayan dosyalar bölümlere havale edilir.

Önem ve Zarar Ölçütü

Maddenin ikinci fıkrası ek bir ölçüt getirir. Ölçüt iki unsuru birlikte arar. Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının belirlenmesi açısından önem taşımayan başvurular bu kapsamdadır. Başvurucunun önemli bir zarara uğramamış olması da aranır. Açıkça dayanaktan yoksun başvurular hakkında da kabul edilemezlik kararı verilebilir. Anayasa mahkemesi bireysel başvuru bakımından bu hüküm kanunda açıkça yazılıdır.

Kararın Kesinliği

Kabul edilemezlik kararları kesindir. Kural kanunda yazılıdır. Verilen kararlar ilgililere usulüne uygun biçimde tebliğ edilir. Tebliğ tarihi ayrıca kaydedilir. Bu nedenle dilekçe hazırlığı önem taşır. Anayasa mahkemesi bireysel başvuru dosyasında eksiklik telafi edilemeyebilir.

Esas İnceleme

Esas incelemeyi 49 uncu madde düzenler. İnceleme bölümlerce yapılır. Kabul edilebilirliğine karar verilen başvurular esas incelemesine alınır. Başvurunun bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilir. Adalet Bakanlığı gerekli gördüğü hâllerde görüşünü yazılı olarak bildirir. Usul kanunda düzenlenmiştir.

İhlal Kararı

Karar türlerini 50 nci madde gösterir. İnceleme sonunda hakkın ihlal edilip edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir. Kanun bu yetkiye iki sınır koymuştur. Yerindelik denetimi yapılamaz. İdari işlem niteliğinde karar da verilemez.

Yeniden Yargılama

İhlal bir mahkeme kararından doğmuş olabilir. Kanun bunu ayrıca düzenler. Böyle bir hâlde ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılamada hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir. Genel mahkemelerde dava açılması yolu da gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.

Kararların Yayımı

Bölümlerin esas hakkındaki kararları gerekçeleriyle birlikte tebliğ edilir. Tebligat hem ilgililere hem de Adalet Bakanlığına yapılır. Verilen kararlar Mahkemenin internet sayfasında yayımlanır. Bu kararlardan hangilerinin Resmî Gazetede yayımlanacağı İçtüzükte gösterilir. Kararlara Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası üzerinden ulaşılabilir. Arama başvuru numarasıyla yapılabilir.

Hakkın Kötüye Kullanılması

51 inci madde bir yaptırım öngörür. Madde hakkın kötüye kullanılmasını konu alır. Bu hakkı açıkça kötüye kullandığı tespit edilen başvurucular aleyhine disiplin para cezasına hükmedilebilir. Ceza yargılama giderlerinin dışında uygulanır. Kanundaki üst sınır her yıl yeniden değerlemeye tabidir. Bu nedenle güncel tutar ilgili mevzuattan kontrol edilir.

Uygulamadaki Anlamı

Yaptırım dayanaksız başvuruları hedefler. Ciddi bir iddia bu kapsama girmez. Özenli bir dilekçe bu riski azaltır. Her iddia için dayanak gösterilir. İleri sürülen talepler açık biçimde yazılır. Dayanak belgeler eksiksiz olarak sunulur.

Ceza Dosyalarında Uygulama

Yol ceza yargılamasında sıklıkla gündeme gelir. Başvuruların önemli bölümü bu alandan gelmektedir. Adil yargılanma hakkına ilişkin iddialar öne çıkmaktadır. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı da sık dayanılan haklar arasındadır. İleri sürülen her iddia somut olgularla desteklenir. Anayasa mahkemesi bireysel başvuru dilekçesinde bu bağ kurulur.

Tutukluluğa İlişkin İddialar

Tutukluluğun makul süreyi aştığı ileri sürülebilmektedir. Kararlardaki gerekçe eksikliği de ayrıca iddia konusu olabilir. Bu iddialarda olağan kanun yollarının tüketilmiş olması aranır. İtiraz aşamaları dilekçede gösterilir. İlgili kararların örnekleri dosyaya eklenir. Tarihler sırasıyla ve eksiksiz listelenir.

Savunma Hakkı İddiaları

Müdafi yardımından yararlanamama iddiası ileri sürülebilir. Dosya inceleme yetkisinin kısıtlanması da iddia konusu olabilir. Tanık dinletme taleplerinin reddi de ayrıca tartışılır. Ret gerekçesi dilekçede açıkça gösterilir. Duruşma tutanakları delil olarak dosyaya sunulur. İleri sürülen talepler tarihleriyle birlikte listelenir.

Yargılama Süresi

Makul sürede yargılanma hakkına dayanılabilir. Dosyanın toplam süresi hesaplanır. Duruşma aralıkları ve erteleme sebepleri ayrıntılı gösterilir. Gecikmenin kime yüklenebileceği ayrıca tartışılır. Yapılan bu hesap belgelerle desteklenir. Duruşma tutanakları dilekçe ekinde verilir.

Sık Yapılan Hatalar

İlk hata, otuz günlük sürenin kaçırılmasıdır. Süre kesindir ve mazeret koşulları dardır. İkinci hata, başvuru yollarının tamamının tüketilmemesidir. Kanun istisnasız bütün yolların tüketilmesini aramaktadır. Üçüncü hata, dayanılan Anayasa hükmünün gösterilmemesidir. Kanun bu hususu açıkça zorunlu tutmuştur.

Dilekçe Dili

Dilekçe sade bir dille yazılır. Gereksiz uzun cümlelerden kaçınılır. Her iddia ayrı bir başlık altında ele alınır. Olaylar tarih sırasına göre dizilir. Her iddia ilgili belgeyle eşleştirilir. Belge numarası metin içinde anılır. Böylece anayasa mahkemesi bireysel başvuru dilekçesi denetlenebilir olur.

Diğer Eksiklikler

Bir başka hata, harç belgesinin dilekçeye eklenmemesidir. Kanun bu belgeyi açıkça şart olarak saymıştır. Vekâletname eksikliği de uygulamada sık görülmektedir. Avukatla temsil hâlinde bu belge zorunludur. İhlale konu işlem veya kararların örneği de eklenmelidir. Bu tür eksiklikler ciddi süre kaybına yol açar.

Süreç Planlaması

İlk adım tüketme aşamasının belirlenmesidir. Son karar ve tebliğ tarihi çıkarılır. Otuz günlük süre bu tarihten hesaplanır. İkinci adım dilekçenin hazırlanmasıdır. İhlal iddiası, dayanılan hükümler ve gerekçeler yazılır. Böylece anayasa mahkemesi bireysel başvuru dosyası somutlaşır. Üçüncü adım sürecin takibidir. Kaynak metinlere Mevzuat Bilgi Sistemi, kurum bilgilerine Anayasa Mahkemesi, dosya bilgilerine UYAP Vatandaş Portalı üzerinden ulaşılır.

Belge Düzeni

Kararlar, tebligat belgeleri ve dilekçe örnekleri tek bir dosyada bir arada tutulur. Belgelerin tarih sırası korunur. Toplanan bütün belgelere sırasıyla sayfa numarası verilir. Sunulan dilekçelerde bu sayfa numaralarına atıf yapılır. Bütün kayıtlar dosya düzeni içinde ayrı ayrı saklanır. Tarihlerin tamamı eksiksiz biçimde takvime işlenir.

Karar Sonrası

Verilen ihlal kararı ilgili dosyaya sunulur. Yeniden yargılama talebi bu karara dayandırılır. Anayasa mahkemesi bireysel başvuru süreci burada sonuç doğurur. İlgili mahkeme verilen kararı yerine getirir. Dosyanın seyri yeniden izlenir. Belirlenen yeni duruşma günü takip edilir. Dosya kayıtları güncellenir.

Takvim Tutmak

Öngörülen süre kısadır. Bu nedenle düzenli bir takvim tutmak gerekir. Karar tarihi ayrıca yazılır. Tebliğ tarihi de kaydedilir. Son gün bu tarihe göre hesaplanır. Notlar tek bir dosyada toplanır. Kayıtlar güncel tutulur. Anayasa mahkemesi bireysel başvuru takvimi bu şekilde izlenir.

Bağlantılı Konular

Anayasa mahkemesi bireysel başvuru öncesinde olağan kanun yolları tamamlanır. Bu aşamalara ilişkin kayıtlar saklanır. Soruşturma evresinde verilen kararlar da dosyada yer alabilir. Konu için takipsizlik kararı içeriğimiz incelenebilir. Koruma tedbirlerine ilişkin başvurular da ayrıca değerlendirmeye alınır. Ayrıntı için tutuklamaya itiraz içeriğimiz incelenebilir.

Ceza Hukuku Konusunda Avukat Desteği

Ceza hukuku bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez. Ceza hukuku hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilir veya iletişim sayfasındaki numaradan görüşme planlayabilirsiniz. Yapılacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre şekillenir.

Nil Hukuk ile bireysel basvuru konusunda iletisime gecin
HUKUKİ DESTEK
ÖN BİLGİ AL

Dosyanız için hızlı bir ön değerlendirme.


    Bilgileriniz KVKK kapsamında ön değerlendirme amacıyla işlenir.

    BU YAZIYI PAYLAŞ

    Aynı alanda daha fazlası

    Tüm makaleler →
    Hemen AraWhatsApp